Kalendarium

02.09.1944 - 5 kompania 3 pp AK por. Ludwika Wiechuły „Jelenia”, pluton 4 kompanii i 5 kompania por. Kazimierza Olchowika „Zawiszy” z 2 pp AK oraz pododdziały 202 i 204 pp NSZ stoczyły walkę z niemiecką żandarmerią w Radoszycach i Grodzisku.

02.09.1944 - Warszawa. Rankiem powstańcze Stare Miasto zostało opuszczone przez ostatnich obrońców, którzy niezauważeni odeszli kanałami do Śródmieścia. W trakcie trwających miesiąc walk dzielnica ta praktycznie przestała istnieć. Skupiając na sobie niespotykanie zmasowane ataki bohaterska Starówka odwlekła w czasie wrogie uderzenia na inne części Warszawy. Po wkroczeniu w staromiejskie ruiny Niemcy dopełnili dzieła zniszczenia biorąc brutalny odwet na ludności cywilnej oraz rannych, mordując ich i paląc żywcem. Tego samego dnia na terenie Śródmieścia żołnierze z Batalionu „Miłosz” przeprowadzili jedną z ostatnich udanych ofensywnych akcji zdobywając przy ulicy Konopnickiej 6, gmach organizacji YMCA. Sukces ten został osiągnięty na skutek omyłkowego bombardowania Luftwaffe, które uszkodziło niemieckie umocnienie barykadujące wejście do gmachu.

03.09.1944  - Truskaw. Oddział ze Zgrupowania AK „Kampinos”, dowodzony przez por. Adolfa Pilcha, zaatakował oddziały niemieckie oraz jednostki RONA i częściowo je rozbił.

05.09.1944  - Por. Czesław Zajączkowski „Ragner” wystosował do szefa NKWD w Lidzie, „dowódcy wojsk okupacyjnych” pismo wzywające do zaprzestania terroru wobec Polaków, grożąc odwetem.

05.09.1944 - Pluton 4 kompanii 74 pp, pod dowództwem ppor. Edwarda Żywieckiego „Pola”, zlikwidował koło Załęża 12-osobowy patrol SS.

05.09.1944 - Warszawa. Na skutek zupełnego wyczerpania amunicji, dowodzeni przez kpt. Stanisława Skibniewskiego „Cubrynę” Powstańcy opuścili teren Elektrowni na Powiślu. Już dzień wcześniej na skutek zniszczeń wywołanych przez niemieckie bombardowanie tego obiektu Warszawa została odcięta od niezbędnej w szpitalach, zbrojowniach, czy też drukarniach energii elektrycznej.

06.09.1944 - W walce z oddziałem por. Jana Borysewicza „Krysi” w rejonie Paszkiewicz NKWD ujęło 27 żołnierzy oddziału.

06.09.1944 - Warszawa. Po kolejnych szturmach sił niemieckich połączonych z bombardowaniami Luftwaffe padły ostatnie punkty oporu Powiśla w Powstańczej Warszawie. Wspominając te tragiczne chwile zastępca Rejonowego Delegata Rządu i kierownik Wydziału Bezpieczeństwa Rejonowej Delegatury na Powiślu Stefan Kaczorowski napisał: lotnictwo nieprzyjacielskie szalało. Z głuchym łoskotem wybuchały bomby, rozbijając mury kamienic. [...] Ulice pokryte gruzem walących się domów. Co trzeci dom w płomieniach i nasza straż ogniowa nie może już sobie dać rady. Bomby nieprzyjacielskie wybuchają raz po raz. Nad dachami krążą lotnicy niemieccy strzelając z karabinów maszynowych. Ludność cywilna uciekła kierując się miarę możliwości do Śródmieścia. […] W jednej chwili zrozumiałem, że to już koniec tej pięknej dzielnicy.

07.09.1944 - Kamienica. Oddział AK por. Feliksa Perekładowskiego „Przyjaciela” rozbił oddział niemiecki.

08/09.09.1944 - Zgrupowanie 9 psk AK, dowodzone przez rtm. Wiktora Konopkę „Groma”, stoczyło z Niemcami bitwę w rejonie Lipowy Grąd – Osowe Grzędy – Lisie Nory. Straty polskie wyniosły 160 żołnierzy wraz z dowódcą.

0909.09.1944 - W rejonie wsi Garnek Niemcy, wspierani samochodami pancernymi, zaskoczyli 1 kompanię 74 pp por. Józefa Rytela „Brzęka”. Zginęło 10 żołnierzy.

10.09.1944 - Zaborowice. 1 kompania 4 pp Leg. AK zaatakowała niemiecką kolumnę samochodową.

11.09.1944 - W rejonie wsi Smolaki zlikwidowano oddział AK sierż. Wacława Pawłowskiego „Zawiei”.

11.09.1944 - Krasne. 3 kompania 3 pp Leg. AK stoczyła bitwę z oddziałem Wehrmachtu.

11.09.1944 - Batalion AK „Skała”, otoczony w lasach koło Złotego Potoku, po kilkugodzinnej walce wydostał się z okrążenia.

12.09.1944 - Zgrupowanie AK „Łysina” stoczyło zwycięską walkę z Niemcami w rejonie Lipnika, Zasania, Glichowej, Wiśniowej, Poręby i Raciechowic.

12.09.1944 - W rejonie Suchej Góry I batalion 16 pp AK, dowodzony przez kpt. Eugeniusza Borowskiego „Leliwę”, stoczył walkę z policją i żandarmerią.

13.09.1944 - Pod Miedzierzą 2 pp AK stoczył 3-godzinną walkę z siłami niemieckimi.

13.09.1944 - Pod Trawnikami II batalion 3 pp AK stoczył walkę z niemiecką ekspedycją przeciw-partyzancką.

13.09.1944 - Warszawa. Po ponad miesięcznej bierności nad Warszawą, lotnictwo sowieckie przeprowadziło pierwszy zrzut z zaopatrzeniem dla Powstańców.

13/14.09.1944 - Pod Królewcem pododdziały 2 pp Leg. AK stoczyły nocną walkę z niemieckim oddziałem pacyfikacyjnym.

14.09.1944 - Płk Antoni Chruściel „Monter” Komendant Okręgu AK Warszawa został awansowany do stopnia generała brygady.

14.09.1944 - Warszawa. Po czterodniowych walkach Armia Czerwona i 1. Armia Wojska Polskiego wyparły Niemców z terenów prawobrzeżnej Warszawy. Niestety wbrew nadziejom Powstańców Warszawskich i ludności cywilnej na pomoc, siły sowieckie przekroczyły Wisłę i stanęły na powstańczym brzegu dopiero 17 stycznia 1945 roku, a więc trzy i pół miesiąca po zakończeniu walk.

14.09.1944 - Bobrowicze. Oddziały "Eryka" i "Jodły", które dzień wcześniej odparły obławę NKWD koło Łazdun, zostały otoczone i rozbite przez kolejną sowiecką grupę operacyjną. Poległo 11 partyzantów, 19 zostało ujetych.

15.09.1944 - Warszawa. Na czerniakowskim brzegu Wisły zginął jeden z najlepszych młodych dowódców Powstania Warszawskiego, harcmistrz i żołnierz Batalionu "Zośka", kpt. Andrzej Romocki „Morro”. Dowodził 2. kompanią „Rudy”, z którą walczył na Woli, Starówce i Czerniakowie. Dzięki swojej postawie, umiejętności podejmowania szybkich decyzji oraz trosce o ludzi, cieszył się wielkim szacunkiem wśród kolegów z oddziału. Został odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari V kl. i dwukrotnie Krzyżem Walecznych.

15.09.1944 - W rejonie leśniczówki Huta, w lesie przysuskim, 25 pp AK stoczył walkę z oddziałem Wehrmachtu.

16.09.1944 - Warszawa. Pod presją świata zachodniego Józef Stalin zdecydował się na przeprowadzenie ograniczonej operacji mającej na celu udzielenie pozornego wsparcia dla powstańczej Warszawy. W jej ramach jednostki 1. Armii Wojska Polskiego rozpoczęły desant przez Wisłę. Polscy żołnierze nie mający doświadczenia w walkach miejskich zostali tuż przed świtem wysłani w kierunku przyczółka czerniakowskiego, nie otrzymując jednocześnie stosownego sprzętu przeprawowego, ani osłony ze strony własnej artylerii. Pomimo tego ich przybycie początkowo podniosło morale Powstańców i poprawiło stan uzbrojenia, jednak nie pozwoliło na uratowanie wykrwawiającego się Czerniakowa. Niepowodzeniem zakończyły się również próby uchwycenia przyczółków na Żoliborzu oraz pomiędzy mostem Poniatowskiego a Kolejowym. W wyniku biernej postawy Armii Czerwonej oraz błędów w dowodzeniu w trakcie całej kilkudniowej operacji 1. Armia Wojska Polskiego poniosła stratę 3764 poległych, zaginionych i rannych żołnierzy.

16.09.1944 - Oddział z Obwodu AK Olkusz, pod dowództwem Jana Pieńkowskiego „Mohorta”, rozbił pod Giebułtowem oddział własowców.

16/17.09.1944 - Pod Rykoszynem II batalion 3 pp Leg. AK stoczył nocną walkę z pododdziałem niemieckim dozorują cym tory.

17.09.1944 - 2 i 3 pp AK stoczył kilkugodzinną bitwę w lesie koło wsi Szewce, w pobliżu Kielc. Zginęło około 80 Niemców.

17.09.1944 - Powiaty: Lida, Szczuczyn, Baranowicz, Wołożyn. Oddziały AK przeprowadziły kilkadziesiąt akcji dywersyjnych na szlakach komunikacyjnych i węzłach kolejowych w ramach akcji "Rocznica".

18.09.1944 - Warszawa-Praga. Ukazała się odezwa komendanta Obwodu Praga Okręgu AK Warszawa, ppłk. Antoniego Żurowskiego „Andrzeja”, wzywająca do wstępowania w szeregi ludowego Wojska Polskiego.

18.09.1944 - 4 pp Leg. AK stoczył w lasach fanisławickich walkę z niemiecką kolumnę zmotoryzowaną.

18.09.1944 - Warszawa. Amerykańskie lotnictwo dokonało jedynego zrzutu z zaopatrzeniem dla powstańczej Warszawy. W ramach operacji „Frantic VII” 107 amerykańskich ciężkich bombowców Boeing B-17 Flying Fortress zrzuciło ponad 1200 zasobników z bronią, amunicją, lekarstwami i jedzeniem. Był to największy zrzut przeprowadzony przez alianckie lotnictwo, jednak na skutek wysokiego pułapu lotu samolotów zdecydowana większość zaopatrzenia spadła poza pozycjami Powstańców.

20.09.1944 - Warszawa. Na rozkaz dowódcy Armii Krajowej gen. Tadeusza Komorowskiego „Bora” z żołnierzy powstańczej stolicy utworzono Warszawski Korpus Armii Krajowej, w skład którego weszły 8. Dywizja Piechoty im. Romualda Traugutta, 10. Dywizja Piechoty im. Macieja Rataja oraz 28. Dywizja Piechoty im. Stefana Okrzei.

20.09.1944 - W rejonie chutoru Bobrowicze oddział NKWD rozbił oddział AK, dowodzony przez pchor. Eryka Barcza „Eryka”. Zginęło 17 żołnierzy oddziału, 26 ujęto.

21.09.1944 - Tokarnia. Oddziały AK „Żelbet” I i II zmusiły do poddania się stacjonujący w miejscowości pododdział niemieckich saperów.

21.09.1944 - Holandia. W Holandii pod Arnhem nastąpił kilkukrotnie przekładany ze względów atmosferycznych desant 1. Samodzielnej Brygady Desantowej gen. Stanisława Sosabowskiego. Polscy spadochroniarze wzięli tam udział w największej akcji powietrzno-desantowej II wojny światowej, która otrzymała kryptonim "Market-Garden". Decyzja o ich użyciu w odległej Holandii była niezgodna z wcześniejszymi zapewnieniami, o tym że brygada jest szykowana do walki na terenie Polski. Tym samym w trakcie trwania Powstania Warszawskiego zrozumiałym pragnieniem spadochroniarzy, jak i ich dowódcy, było przyjście z pomocą walczącej stolicy. Nastroje te Naczelny Wódz gen. Kazimierz Sosnkowski zawarł w wydanym w dniu rozpoczęcia desantu rozkazie skierowanym do gen. Sosabowskiego, w którym napisał: czyniłem wszelkie wysiłki, […] by przynajmniej część Brygady mogła być użyta tam, dokąd ciągną Was Wasze uczucia i długoletnie marzenia. [...] Bijcie Niemców i to bijcie dobrze, pomagając w ten sposób Warszawie, przynajmniej na drodze pośredniej. Ostatecznie w źle przygotowanej przez Aliantów i zakończonej niepowodzeniem operacji "Market-Garden" polscy żołnierze ponieśli wysokie straty ginąc z dala od swojej Ojczyzny.

22.09.1944 - W lasach sancygniowskich koło Miechowa pododdziały batalionu szturmowego 106 DP AK stoczyły potyczkę i rozbroiły pluton Wehrmachtu.

22/23.09.1944 - Niedzica. Oddział AK dowodzony przez rtm. Włodzimierza Budarkiewicza „Podkowę” rozbił słowacką placówkę straży granicznej.

23.09.1944 - Warszawa. Po wyjątkowo krwawych walkach, prowadzonych już tylko o poszczególne zabudowania upadła broniona przez Zgrupowanie "Kryska", Zgrupowanie "Radosław" oraz żołnierzy z desantu 1. Armii Wojska Polskiego ostatnia położona nad Wisłą dzielnica, Czerniaków.

25.09.1944 - I batalion 16 pp AK, dowodzony przez kpt. Eugeniusza Borowskiego „Leliwę”, stoczył na Jamnie bitwę z niemiecką obławą.

26.09.1944 - W rejonie Radkowa zgrupowanie trzech pułków 2 DP Leg. stoczyło kilkugodzinną walkę z obławą niemiecką w sile około 800 żołnierzy, wspartych 4 samolotami i 6 czołgami.

26.09.1944 - Gałki. 72 pp wraz z 25 pp toczył całodzienne walki w rejonie Gałki – Stefanów z obławą niemiecką, uderzającą z 3 kierunków na oddziały AK. Po ciężkich walkach oddziały obławy wycofały się na pozycje wyjściowe.

27.09.1944 - Warszawa. Po trwającej blisko dwa miesiące walce oraz kilkudniowym niemieckim szturmie generalnym skapitulował powstańczy Mokotów. Ostatni obrońcy tej dzielnicy podjęli heroiczną próbę przejścia kanałami do Śródmieścia. Ponad stu z nich zostało zmuszonych przez Niemców do wyjścia na powierzchnię, a następnie wymordowanych przy ulicy Dworkowej.

27.09.1944 - Zakrzów. 3 pp AK walczył z oddziałem żandarmerii, wspieranym przez lotnictwo i jednostki pancerne. Zniszczono czołg i 2 samochody pancerne.

27.09.1944 - Przysucha. Oddziały 25 pp i ochotnicy z 72 pp uderzyli na posterunek żandarmerii w odwecie za pacyfikację Gałek i Stefanowa.

27/28.09.1944 - I batalion 3 pp Leg., pod dowództwem kpt. Jerzego Niemcewicza „Kłosa”, walczył w rejonie stacji kolejowej Ludynia.

28.09.1944 - II batalion 3 pp Leg. AK, pod dowództwem por. Antoniego Hedy „Szarego”, walczył z Niemcami w rejonie Biadaszka.

28.09.1944 - Kalwaria Zebrzydowska. Pododdział 12 pp AK, dowodzony przez kpt. Alojzego Piekarza „Lepa”, rozbił więzienie, uwalniając dowódcę Grupy Operacyjnej „Śląsk Cieszyński”, gen. Brunona Olbrychta „Olzę”.

28.09.1944 - Oddziały partyzanckie AK i BCh skoncentrowane w lasach Magury Małostowskiej zostały zaatakowane przez oddział niemiecki ze szkoły podoficerskiej w Kwiatonowicach.

28.09.1944 - Pod Komornikami batalion 74 pp AK, dowodzony przez kpt. Franciszka Pieniaka „Przeboja”, stoczył walkę z żandarmerią.

29.09.1944 - W rejonie Budy – Zosiny, w czasie próby przebicia się przez okrążenie niemieckie, została rozbita Grupa AK „Kampinos”, dowodzona przez mjr. Alfonsa Kotowskiego „Okonia”. Zginęło około 200 partyzantów.

29.09.1944 - W lesie w pobliżu Koziej Wsi patrole 74 pp AK walczyły z Niemcami.

29.09.1944 - W rejonie Kamiennej Rudy oddział NKWD rozbił oddział „Piona”; zabito 3 i ujęto 9 żołnierzy oddziału.

30.09.1944 - Londyn. Dowódca Armii Krajowej, gen. Tadeusz Komorowski, został mianowany Naczelnym Wodzem.

30.09.1944 - Warszawa. O godzinie 18:00, po 61 dniach walki skapitulowała przedostania dzielnica powstańczej Warszawy, Żoliborz. Tego samego dnia Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Władysław Raczkiewicz mianował Dowódcę Armii Krajowej gen. Tadeusza Komorowskiego „Bora” Naczelnym Wodzem.

WRZESIEŃ/PAŹDZIERNIK 1944 - Puszcza Świsłocka i Puszcza Różańska. Walki oddziału "Łupaszki" z grupami operacyjnymi NKWD. Oddział musiał przejść za linię Curzona.