Kalendarium

CZERWIEC 1945 - żołnierze grójeckiego ROAK w udanej za­sadzce na konwój z pieniędzmi zdobyli 7 min 680 tys. zł.

CZERWIEC 1945 - Szosa Szczuczyn – Lida – w odwecie za gwałty popełnione na ludności polskiej, oddział „Olecha” przeprowadził zasadzkę na kolumnę samochodową z sowieckim wojskiem. Bolszewicy stracili kilkunastu zabitych i rannych. Po polskiej stronie poległ jeden partyzant.

02.06.1945 - Piotrków.  Grupa  partyzancka,  dowodzona  przez  ppor. Stanisława  Karlińskiego  „Burzę”,  przeprowadziła  akcję  zbrojną  na obóz, w którym byli więzieni akowcy, Niemcy i volksdeutsche.

02/03.06.1945 - Nowosady, powiat wileński – trocki – rozbicie oddziału „Edka” przez grupę operacyjną NKWD. W walkach z Sowietami poległo 35 partyzantów.

03.06.1945 - Mława - oddział Samoobrony Społecznej (ROAK) dowodzony przez Jana Nowakowskiego „Arymana” i Wiktora Zacheusza Nowowiejskiego „Jeża” opanował sie­dzibę PUBP w Mławie. Zastrzelono trzech funkcjonariuszy UB i NKWD, uwolniono kilkudziesięciu więźniów; niektórzy byli tak zmaltretowani, że nie mogli iść o własnych siłach. Partyzanci odparli pościg NKWD.

03.06.1945 - Grójec - zamach przeprowadzony przez żoł­nierzy ROAK na szefa PUBP w Grójcu Władysława Inowolskiego, znanego z bezlitosnego stosunku do aresztowanych.

06.06.1945 - Kasiłan – walka oddziału NSZ sierż. Bolesława Skulimowskiego „Sokoła” z grupą operacyjną NKWD - UB i ludowego WP. Poległo 30 partyzantów, w tym dowódca.

06.06.1945 - Wierzchowiny - pacyfikacja ukraińskiej wsi przez Zgrupowanie Oddziałów PAS NZW Okręgu Lubelskie­go kpt. Mieczysława Pazderskiego „Szarego”. Zginęło blisko 200 mieszkańców oraz 3 funkcjonariuszy UB.

07.06.1945 - Szamotuły - grupa partyzancka Tomczaka odbiła kilku więźniów z więzienia.

07.06.1945 - Wobec szerzącego się w Polsce sowieckiego terroru Komendant Główny Narodowych Sił Zbrojnych gen. Zygmunt Broniewski „Bogucki” wydał podległym sobie żołnierzom instrukcję nakazującą: rozbrajanie oddziałów milicji i UB, likwidowanie szczególnie niebezpiecznych agentów, zdobywanie funduszów i aprowizacji ze składów nowej administracji i informowanie terenu przez kolportaż prasy.

08.06.1945 - Porzucając funkcję oficera śledczego Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Sanoku Antoni Żubryd przeszedł do podziemia niepodległościowego. W momencie dezercji uwolnił z tamtejszego aresztu ludzi zatrzymanych pod zarzutem przynależności do Armii Krajowej. Po przyjęciu pseudonimu „Zuch” stanął na czele oddziału, który stał się niebawem najpoważniejszym zgrupowaniem antykomunistycznym operującym w rejonie Bieszczadów i Beskidu Niskiego.

10.06.1945 - Pabianice.  Oddział partyzancki,  dowodzony  przez ppor.  Aleksandra  Arkuszyńskiego „Maja”, wsparty grupą dywersyjną Władysława Szustera „Gajdy”, opanował  siedzibę  PUBP.  Uwolniono 10 więźniów.

10.06.1945 - Huta - rozbicie przez NKWD Zgrupowania Oddziałów PAS NZW Okręgu Lubelskiego dowodzone przez mjr. Mieczysława Pazderskiego „Szarego” (oddziały: „Jacka”, "Romana", "Sokoła", "Zemsty"). Straty partyzantów wynosiły ponad 100 zabitych.

13.06.1945 - Goszczyn i Mogielnica, pow. Grójec - od­działy ROAK rozbroiły placówki UB.

18.06.1945 - W osławionej sali Związków Zawodowych w Moskwie rozpoczął się proces szesnastu przedstawicieli Polskiego Państwa Podziemnego, wśród których znaleźli się wicepremier Stanisław Jankowski „Soból”, ostatni Komendant Główny AK gen. Leopold Okulicki „Niedźwiadek” oraz przewodniczący Rady Jedności Narodowej Kazimierz Pużak. Wszyscy oni po podstępnym aresztowaniu w marca 1945 roku zostali przewiezieni do moskiewskiego więzienia na Łubiance. Tam poddano ich długim przygotowaniom do pokazowego procesu, któremu mieli się przyglądać dla zachowania pozorów legalności zachodni obserwatorzy. Sama rozprawa nie miała jednak nic wspólnego ze standardami pracy sądu, m.in. na proces nie dotarła część świadków oraz obrońców, z którymi zresztą oskarżeni nie mieli możliwości wcześniejszego kontaktu. Pomimo tego oraz wszechobecnych elementów zastraszenia gen. Okulicki odważył się wygłosić oświadczenie, w którym bronił prawdy oraz honoru Polskiego Państwa Podziemnego. Czterodniowy proces zakończył się odczytaniem wyroków skazujących. Zgodnie z nimi gen. Okulicki, wicepremier Jankowski oraz minister Stanisław Jasiukowicz zostali skazani na kary od 10 do 5 lat więzienia, ale już nigdy nie wyszli na wolność. Reszta oskarżonych dostała stosunkowo łagodne wyroki, jak na sowieckie standardy, wynoszące od 5 lat do 4 miesięcy, jednak np. Kazimierz Kobylański i Kazimierz Pużak po powrocie do Polski zostali ponownie aresztowani. Należy również podkreślić, że proces celowo zbiegł się w czasie z prowadzonymi również w Moskwie rozmowami dotyczącymi utworzenia przewidzianego uchwałami konferencji jałtańskiej Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej. To ponure rozwiązanie stanowiło dodatkowy element nacisku i szantażu wobec uczestniczących w pertraktacjach polskich polityków.

18 – 21.06.1945 - Moskwa. Odbył się proces szesnastu przywódców Polskiego Państwa Podziemnego przed  Kolegium Wojskowym Sądu Najwyższego ZSRR, zakończony wyrokami  skazującymi na kary od 4 miesięcy  do 10 lat więzienia. Trzech oskarżonych uniewinniono. Wicepremier Jan Stanisław Jankowski, zastępca Delegata Rządu na Kraj, Stanisław Jasiukowicz, oraz Dowódca AK, gen. Leopold Okulicki, zmarli tragicznie w więzieniach sowieckich.

20.06.1945 - Kulesze, rozbrojenie plutonu ludowego WP przez oddział NZW kpr. Franciszka Boruska "Solidnego".

20.06.1945 - Jasieniec, pow. Grójec - oddział ROAK opa­nował i rozbił posterunek MO.

21.06.1945 - Moskwa – ogłoszenie wyroku na 16 przywódców Polskiego Państwa Podziemnego.

23.06.1945 - Krynica – rozbicie przez NKWD oddziału Stanisława Wołoncieja „Konusa”. W walce poległo 15 partyzantów.

27/28.06.1945 - Maków Mazowiecki - od­dział samoobrony dowodzony przez „Pumę” (24 żołnie­rzy) przeprowadził atak na starostwo powiatowe; zdobyto 235 tys. zł.