ulica Grunwaldzka 5

W okresie II wojny światowej swoją siedzibę miało tam Gestapo. Po przejęciu władzy w Polsce przez komunistów, budynek ten zajął aparat bezpieczeństwa działający w powiecie bolesławskim. W piwnicy znajdował się areszt podręczny, składający się z 5 cel. Obecnie w wyremontowanym budynku znajduje się Miejski Dom Kultury.

ulica Senacka 3

Pod koniec XVIII wieku klasztor i kościół pod wezwaniem św. Michała w Krakowie został odebrany Karmelitom bosym przez władze austriackie. Budynki przeznaczono na więzienie, które potocznie nazywane jest Więzieniem św. Michała. Przez około 150 lat przeszło przez jego cele tysiące więźniów politycznych i kryminalnych.

Od 1939 roku znajdowało się tu niemieckie więzienie karno-śledcze. Początkowo wyroki śmierci na więźniach wykonywano w podkrakowskich miejscowościach. W lipcu 1943 roku w piwnicach więzienia utworzono celę śmierci.

Po wkroczeniu do Krakowa sowietów budynki więzienia zostały zajęte przez WUBP. Przesłuchiwano i więziono tam żołnierzy NSZ, WiN, AK oraz innych formacji niepodległościowych. Na wielu z nich wykonano wyroki śmierci lub zamęczono w trakcie tortur i przesłuchań. W sierpniu 1946 roku oddział ze zgrupowania mjr. Józefa Kurasia „Ognia” dowodzony przez Jana Janusza „Siekiera” przeprowadził akcję uwolnienia 64 więźniów. Akcja została przeprowadzona bez żadnego strzału w biały dzień i trwała tylko pół godziny. Wśród uwolnionych było około 30 żołnierzy podziemnego Wojska Polskiego. Trzy lata po tym wydarzeniu zakład karny zlikwidowano. Jego budynki przeznaczono na siedzibę Muzeum Archeologicznego, które po przeprowadzeniu koniecznego remontu przeniosło się w1966 roku na ulicę Senacką 3.

ulica Ząbkowicka 57 (wcześniej Radkiewicza)

Przed wybuchem II wojny światowej, gdy miasto było częścią państwa niemieckiego, było to więzienie przeznaczone dla mężczyzn, skazanych przez sądy obwodowe. Następnie przetrzymywani byli tam chłopcy, a następnie dziewczęta z tzw. okręgów wyższych sądów krajowych. W 1945 r., po zajęciu miasta przez Armię Czerwoną, w gmachu zainstalował się urząd bezpieczeństwa. W piwnicach PUBP znajdował się niewielki areszt, w którym był 5 cel: 3 zwykłe i 2 karcery. Dziś znajduje się tam Komenda Powiatowa Policji.

ulica Józefitów 5

Podczas II wojny światowej mieściło się w tym budynku więzienie Gestapo. W 1945 roku po wkroczeniu sowietów do Krakowa kamienica została zajęta na siedzibę Informacji Wojskowej. Do 1948 roku znajdowała się w jej piwnicach katownia przeznaczona dla żołnierzy polskich formacji niepodległościowych. Oficerowie śledczy Informacji Wojskowej słynęli z bestialskich przesłuchań. Zachowały się inskrypcje wyryte przez więźniów na drzwiach i ścianach cel. Przez pewien okres miał tam swoją siedzibę Wojskowy Sąd Okręgowy, a następnie Wojskowy Sąd Rejonowy. Druga siedziba Informacji Wojskowej mieściła się przy ulicy Wyspiańskiego 5.

ulica Solankowa 62 i Toruńska 15 (wcześniej Stalina 7)

W 1945 r. PUBP w Inowrocławiu zainstalowało się w nieistniejącej już kamienicy przy ul. Zbychora. Tam wcześniej znajdowała się siedziba gestapo. W roku następnym PUBP znalazł nową siedzibę. Był to budynek przy ul. Solankowej, prowadzącej do uzdrowiska. W piwnicach tego gmachu znajdowało się 8 cel, w tym 2 karce: lekki i ciężki. W roku 1950 PUBP zostało przeniesione do budynku przy ówczesnej ulica Stalina. Dziś w miejscu tym znajduje się Komenda Powiatowa Policji.

Kadrę UBP stanowili oddelegowani oficerowie NKWD, a pierwszymi funkcjonariuszami pochodzenia polskiego byli przeszkoleni na terenie Związku Sowieckiego działacze komunistyczni, członkowie Polskiej Partii Robotniczej i Armii Ludowej, w tym także przedwojenni kryminaliści. Najważniejszym zadaniem UBP było zlikwidowanie polskiego podziemia niepodległościowego; żołnierzy AK, NSZ, WiN, NOW i innych oraz działaczy organizacji o orientacji niepodległościowej. Zatrzymanych brutalnie przesłuchiwano w celu wydobycia zeznań, a następnie mordowano lub zsyłano do obozów koncentracyjnych w głębi Związku Sowieckiego. Funkcjonariusze UBP szczególnie prześladowali przedwojennych oficerów WP, polską  inteligencję oraz duchowieństwo katolickie.

W Warszawie ze względu na jej obszar i liczbę mieszkańców utworzono kilka placówek UBP. Każda z nich obejmowała zasięgiem swej działalności inną część miasta.

– ulica Pogonowskiego 12

Placówka UBP, której rejon działania stanowiła północna część Warszawy. 

– ulica Grażyny 11

Dawna siedziba placówki UBP obejmująca zasięgiem południową część Warszawy.

– ulica Górczewska 25a

Siedziba placówki UBP utworzona dla zachodniej części Warszawy.

– ulica Cyryla i Metodego 4

Dawna siedziba Stołecznego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Warszawie.

– ulica Sierakowskiego 7

Budynek powstał w 1926 roku z przeznaczeniem na Żydowski Dom Akademicki. Przed wojną znajdowały się w nim miejsca dla około 300 studentów pochodzenia żydowskiego. Podczas II wojny światowej mieścił się w nim praski Szpital Przemienienia Pańskiego. Po zajęciu Pragi przez Armię Czerwoną gmach w latach 1944-1945 zajmowało NKWD, a w 1945 roku  Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego. Od 1946 do 1956 obiekt był wykorzystywany przez Wojewódzki Urząd Bezpieczeństwa Publicznego. Następnie po przebudowaniu budynek pełnił funkcję domu akademickiego Wyższej Szkoły Oficerskiej MSW. Obecnie mieści się w nim hotel dla pracowników Policji.

Kąkolewnica  11

Areszt sądu polowego oraz miejsce straceń. Jesienią 1944 r. pewna liczba mieszkańców wsi Kąkolewnica k. Radzynia Podlaskiego została wygnana ze swoich domów. W tym miejscu ulokował się wówczas sztab 2 Armii, Sąd Polowy oraz Oddział Informacji 2 Armii czyli kontrwywiad wojskowy. Na potrzeby wojskowego aparatu bezpieczeństwa i sądu polowego zarekwirowano budynek nr 11, który należał do Zofii Mazur. Obok niego wybudowano kilka ziemianek. Całość kompleksu otoczono kolczastym drutem. Sąd Polowy prowadził tam rozprawy przeciwko dezerterom i żołnierzom 2 Armii, ale również przeciwko żołnierzom Armii Krajowej. Skazanych na karę śmierci wywożono na uroczysko Baran, znajdującym się w zachodniej części Kąkolewnicy. Tam ich mordowano. Według danych wykonano tam przynajmniej 43 wyroków śmierci.

ulica Rakowiecka 37

Więzienie powstało na początku XX wieku z inicjatywy zaborcy rosyjskiego. Było przeznaczone dla 800 osadzonych. Podczas ostatniej wojny więzienie było wykorzystywane przez Niemców. Przetrzymywano w nim nawet 2500 więźniów, którzy byli stąd wywożeni do innych więzień i obozów koncentracyjnych.

Od 1945 do 1956 roku stało się centralnym więzieniem dla żołnierzy i członków polskiego podziemia niepodległościowego i podlegało bezpośrednio MBP. W tym okresie w więzieniu wykonano 350 wyroków śmierci. Ofiarami mordów sądowych padli tutaj m.in. gen. August Fieldorf „Nil” (przez powieszenie) i rtm. Witold Pilecki „Witold” (strzał w tył głowy). Wielu spośród uwięzionych zakatowano podczas okrutnych przesłuchań, szczególnie w pierwszym okresie okupacji sowieckiej. Ciała ofiar grzebano potajemnie w zbiorowych dołach śmierci m.in. na Cmentarzu na Służewie, Bródnie i na Powązkach przy murze Cmentarza Cywilnego na tzw. „Łączce”.

zobacz też: https://www.muzeumrakowiecka37.pl/

ulica Bydgoska 27

Do początku XIX w. Koronowie istniał zakon cystersów wraz klasztorem i kościołem. Wówczas zostało ono zajęte przez Prusaków i przeorganizowane na więzienie. Taką samą rolę pełniło ono w okresie II RP. Co istotne najczęstszymi więźniami w tym miejscu byli pospolici kryminaliści i działacze wywrotowej i nielegalnej w Polsce Komunistycznej Partii Polski. Następnie, w latach 1939-1945 Niemcy utworzyli tam tzw. Zuchthaus czyli więzienie ciężkie. Miejsce o takim samym profilu jak Niemcy utworzyli tam komuniści. Ci z kolei osadzali w nim działaczy organizacji niepodległościowych i księży katolickich, którzy współpracowali ze Zrzeszeniem Wolność i Niezawisłość.

Tak oto pobyt w Koronowie zapamiętał Zenon Grzegorowski: „[porównując Koronowo do innych miejsc odosobnienia] muszę stwierdzić, że w Koronowie panował największy rygor. Za to, że chciałem koledze w czasie spaceru przekazać papierosa, zostałem ukaranymi pięcioma dniami karca. To była zima, a ja w samych kalesonach na betonie siedziałem w ciemnej celi, w której ściany były mokre od mrozu. Po tym długo dochodziłem do siebie. W mojej jednoosobowej celi siedziało nas siedmiu. Na noc z trudem udawało nam się rozłożyć na podłodze sienniki i spaliśmy na komendę, jak jeden chciał zmienić pozycję kolega leżący obok musiał zrobić to samo. […] Jedzenie też było kiepskie. Często musieliśmy oczy zamykać, żeby przełknąć zupę, w której pływały robaki. W Koronowie siedzieli też na innym oddziale Niemcy, których traktowano lepiej niż nas. To właśnie więźniowie polityczni musieli im posadzkę w celach”.

Obecnie w Koronowie funkcjonuje Zakład Karny.

ulica Świerszcza 2, Warszawa-Włochy

W styczniu 1945 roku mieszkańcy i właściciele kamienicy położonej we Włochach przy ulicy Świerszcza 2 zostali zmuszeni do opuszczenia swoich mieszkań. Budynek przejęła NKWD, a w okresie od lutego do października 1945 roku znajdowała się tu pierwsza siedziba GZI LWP. Piwnice przeznaczono na cele więzienne, na piętrach urządzono sale przesłuchań i biura. Na ścianach piwnic zachowały się inskrypcje wyryte przez osadzonych. Przetrwały także drzwi do cel z charakterystycznymi judaszami. Jak ustalił Instytut Pamięci Narodowej, w 1945 roku przez tajne więzienie przy ul. Świerszcza 2 przeszło co najmniej 1000 więźniów.​

zobacz też: http://willajasnydom.pl/

źródło: Verba Veritatis